poniedziałek, 3 sierpnia 2020

Wyprawa „Śladem bohaterów bitwy skoczowskiej” (historyczny rajd pieszy)

Powracamy do wydarzeń sprzed wieku! Już wkrótce wyruszamy śladem żołnierzy polskich – obrońców Śląska Cieszyńskiego z roku 1919! 15 sierpnia 2020 roku, w dniu święta Wojska Polskiego, w Skoczowie odbędzie się rajd upamiętniający bohaterów bitwy pod Skoczowem, gdzie miało miejsce główne i decydujące starcie wojny czechosłowacko-polskiej o panowanie na Śląsku Cieszyńskim.

Wyprawa „Śladem bohaterów bitwy skoczowskiej”, tj. historyczny rajd terenowy, wyruszy 15 VIII 2020, tuż po godzinie 8:00 sprzed Szkoły Podstawowej nr 1 w Skoczowie (Ul. Mickiewicza 14). Liczba miejsc ograniczona, obowiązują zapisy. Wycieczkę poprowadzą: Wojciech Grajewski (historyk-regionalista, prezes Polskim Towarzystwem Historycznym Oddział w Cieszynie) i Daniel Korbel (prawnik, historyk i publicysta, specjalizujący się w tematyce konfliktów zbrojnych, w tym wojny czechosłowacko-polskiej). WOBEC DOBRYCH PROGNOZ NIC NIE STOI NA PRZESZKODZIE W REALIZACJI WYPRAWY w pierwotnie zaplanowanym terminie (start odbędzie się 15 VIII, o g. 8:15).

Rajd poprzedzi publikacja wywiadów on-line z jednym z największych ekspertów w kwestii wojny czechosłowacko-polskiej roku 1919 Danielem Korbelem. Polecamy śledzić strony internetowe Fundacji Volens i PTH O. Cieszyn (kanał YouTube #Cieszynlove, a także fanpage Polskiego Towarzystwa Historycznego O. w Cieszynie, m.in. pod adresami: https://www.youtube.com/channel/UC0k-nvlKcSxF7kPHZnAT8ZAhttps://www.facebook.com/PTHCieszyn).

W trakcie wyprawy przypomniane zostaną postacie oficerów, którzy zatrzymali czeską ofensywę na przedpolach Skoczowa, za co uhonorowani zostali najważniejszym polskim odznaczeniem wojskowym – Orderem Virtuti Militari. Wielu z nich za swoją ofiarną służbę Ojczyźnie zapłaciło najwyższą cenę. Na odcinku w Kisielowie polegli w walce: sierż. Mackiewicz Mieczysław, por. Wacław Klinke i por. Ferdynand Kotas, w Międzyświęciu – zmarły wkrótce potem z ran ppor. Paweł Probosz. Upamiętnieni zostaną także ich podkomendni oraz zasłużeni współtowarzysze walki, w tym m.in. oficerowie, którzy obronili Simoradz, tj.: Bolesław Mikołaj Jatelnicki, Emil Marcin Machalica, Ryszard Konopka, Marian Zajączek, czy Eugeniusz Godziejewski i Stanisław Skwarczyński, którzy kontratakiem odbili z rąk wroga ważne wzgórze nr 340 (na południowy-zachód od Skoczowa).



Wprowadzenie

Przed wiekiem decydowały się losy Cieszyna, Skoczowa, Bielska i całego Śląska Cieszyńskiego. 23 stycznia 1919 na mieszkańców tego przygranicznego regionu spadła nieoczekiwanie wieść...  oto wybuchła wojna z Czechami! Przekazywano sobie z ust do ust informacje, iż wojska czechosłowackie przekroczyły granicę, by nie dopuścić do organizacji wyborów do polskiego parlamentu i zajmują kolejne miejscowości... Pomimo desperackich starań nielicznego wojska i ochotników, w ciągu kilku dni, upadają kolejno m.in.: Bogumin, Karwina i Zebrzydowice. Wobec przewagi wroga garnizon w Cieszynie zostaje ewakuowany. Po zajęciu tego miasta to znad Olzy w stronę Bielska rusza potężna czechosłowacka machina wojenna. Nad Wisłę kieruje się łącznie kilkanaście batalionów, tj. przeszło dziesięć tysięcy żołnierzy, w tym perfekcyjnie wyposażone i wyszkolone czechosłowackie legie, przybyłe z Francji i Włoch.

Na wzgórzach okalających Skoczów oraz na linii rzeki Wisły wojskom czechosłowackim stawić czoła musiała garstka (mniej niż trzy tysiące) obrońców, wspartych ochotnikami z grona młodzieży i milicji śląskiej, którzy też wznoszą prowizoryczne umocnienia. Obrońcy z niecierpliwością czekają na upragnione posiłki wojskowe z kraju, które lada moment mają nadejść m.in. z Krakowa, Rzeszowa, Radomia, Częstochowy i Łodzi.

28 stycznia rozpoczyna się bitwa pod Skoczowem. Wokół miasta zaciska się pierścień okrążenia! Walka ma potrwać 3-dni… Czy dużo słabsze siły polskie Frontu Śląskiego zdołają zatrzymać pochód wojsk czechosłowackich na Bielsko? Czy męstwo i determinacja żołnierzy i ochotników polskich są w stanie zrównoważyć blisko 2-3 krotną przewagę liczebną wojsk wroga? Ilu obrońcom miasta przyjdzie zginąć w obronie Ojczyzny, czy ich ofiara nie pójdzie na marne? Czy pamięć o tych bohaterach nie zginie?

Oto niektóre pytania jakie stawiali sobie polscy mieszkańcy Śląska Cieszyńskiego przed wiekiem. Jak wyglądała wojna z ich perspektywy? Jak postrzegali ją cywile, a jak wojskowi? Kto zapisał się chlubnymi kartami w tej historii? Co nowego wiemy dziś o przebiegu wydarzeń ze stycznia 1919 roku.

Kwestie te postarają się rozstrzygnąć uczestnicy spaceru z historykami, badającymi te zagadnienia. 



 Dowódca Frontu Śląskiego bryg. Franciszek Ksawery Latinik przyjmuje meldunek w Simoradzu, przełom stycznia i lutego 1919, Copyright © Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie.


Idea

Przed nami pierwsza edycja specjalnej historycznej wycieczki, łączącej zwiedzanie śródmieścia Skoczowa i rajd po okolicznych wzgórzach, które przed stu laty były teatrem działań wojny czechosłowacko-polskiej. Jej zadaniem jest popularyzacja wśród lokalnej społeczności jednej z najważniejszych kart z historii militarnej Śląska Cieszyńskiego. Rajd „Śladem Bohaterów bitwy skoczowskiej” upamiętni m.in. wojskowych, uczestników dramatycznych wydarzeń sprzed wieku (m.in. poległych oraz odznaczonych Krzyżem Virtuti Militari za walki w obronie miasta), a także miejsca związane z bitwą.

Rajd łączy aktywność fizyczną na łonie natury z popularyzacją historii, stanowiąc ciekawą alternatywę, m.in. dla grup rodzinnych. Jego tematyka zakłada, iż skierowany jest m.in. do miłośników regionu, historii Polski i dziejów wojskowości. Ukazywać będzie zarówno wydarzenia historyczne, atmosferę epoki (m.in. dzięki zachowanym źródłom pamiętnikarskim), jak i pamiątki oraz relikty wydarzeń sprzed wieku. Jego naczelnym celem jest kształtowanie wśród mieszkańców Śląska Cieszyńskiego pamięci historycznej oraz postaw nowoczesnego patriotyzmu.

Wycieczka upamiętni kawalerów uhonorowanych najwyższym polskim odznaczeniem wojskowym za czyny dokonane w czasie bitwy pod Skoczowem, zarówno tych urodzonych na Śląsku Cieszyńskim (żołnierzy i oficerów tworzącego się 10 Pułku Piechoty Ziemi Cieszyńskiej) oraz żołnierzy z Polski odznaczonych za udział w walkach toczonych na Śląsku Cieszyńskim z najazdem czeskim w styczniu 1919 r. Warto bowiem pamiętać o tych, którzy własnymi czynami, niekiedy ofiarą życia, przyczynili się do niepodległości Polski, jak pisał Stefan Król w poświęconej im publikacji (zob. jej elektroniczną wersję: https://cieszynscybohaterowie.blogspot.com/), wydanej przez PTH O. Cieszyn

Warto przypomnieć, iż za udział w walkach z wojskami czechosłowackimi kawalerami VM odznaczeniowych zostało przynajmniej 16 żołnierzy, z czego blisko połowa za udział w Bitwie pod Skoczowem. Oto wszystkie nazwiska odznaczonych: Franciszek Ćwiękała (Krzyż VM V kl. i Krzyż za Obronę Śląska I kl.), Józef Figna, Eugeniusz Godziejewski, Cezary Haller (pośmiertnie), Bolesław Mikołaj Jatelnicki, Bronisław Kawałkowski, Wacław Klinke (pośmiertnie), Ryszard Konopka, Ferdynand Kotas (pośmiertnie), Franciszek Ksawery Latinik, Emil Marcin Machalica, Władysław Mielnik, Franciszek Palarczyk, Paweł Probosz (pośmiertnie), Stanisław Skwarczyński, Stanisław Springwald. Odznaczenie to posiadali również inni żołnierze biorący udział w wojnie (za którą wielu z nich otrzymało np. Krzyż za Obronę Śląska I kl). Byli to m.in.:Karol Czichowski oraz Emil Gołogórski,

 

Szczegóły organizacyjne

Rajd zostanie przeprowadzony 15 sierpnia 2020 r., w godz. 8.15-13.00. Zbiórka odbędzie się na ul. Mickiewicza 11, przed wejściem do budynku Szkoły Podstawowej nr 1 w Skoczowie. Na rajd obowiązują zapisy, gdyż ilość miejsc jest ściśle ograniczona. Polecamy zapoznać się z regulaminem rajdu.

Dokładna godzina zakończenia imprezy zależna jest m.in. od warunków pogodowych. W przypadku niekorzystnych warunków pogodowych organizatorzy zastrzegają możliwość przesunięcia imprezy o tydzień (Wówczas wydarzenie odbędzie się najprawdopodobniej w terminie 22 sierpnia), co zostanie podane do publicznej wiadomości na stronach organizatorów. O decyzji takiej organizatorzy poinformują uczestników 14 sierpnia. WOBEC DOBRYCH PROGNOZ NIC NIE STOI NA PRZESZKODZIE W REALIZACJI WYPRAWY w pierwotnie zaplanowanym terminie (start odbędzie się 15 VIII, o g. 8:15).

Należy wziąć pod uwagę, iż program rajdu będzie dosyć wymagający. Trasa wycieczki wyniesie ponad 10 kilometrów i przebiegać będzie m.in. w warunkach terenowych (zalecamy wygodne obuwie, strój, itd., jakie stosuje się w przypadku wypraw górskich; w tym długie spodnie).

W rajdzie mogą wziąć udział osoby dorosłe oraz niepełnoletnie (jedynie pod opieką opiekunów).

Z uwagi na kwestie organizacyjne (w tym względów bezpieczeństwa uczestników) w rajdzie może wziąć udział ograniczona liczba osób, dlatego też zaleca się wcześniejsze zgłoszenie udziału. 

Przypominamy o obowiązku zachowania szczególnych środków ostrożności, w tym m.in. zasłanianie ust i nosa (zob. regulamin).

Zgłoszenia przyjmowane są do 14 VIII 2020 r. (do godz. 18.00) pod adresem cieszyn.pth@gmail.com i telefonem 798 590 639; a także w godz. 8.00-8.15 osobiście, w punkcie startowym (jeśli nie będzie przekroczona jeszcze liczba zarejestrowanych osób). Zgłoszenie należy potwierdzić w punkcie startowym, dostarczając podpisane osobiście lub - w przypadku nieletnich - przez prawnego opiekuna: „Oświadczenie-Zgłoszenie” (wypełnione wcześniej lub na miejscu), które jest do pobrania na stronie: www.pth.cieszyn.pl (tam dostępne są również szczegółowe informacje); formularze dostępne będą również w miejscu zbiórki. 

Regulamin i karta zgłoszeń dostępna będzie wkrótce w linku poniżej: LINK (całość), Karta zgłoszeń.


Wyprawę poprowadzą:

Daniel Korbel – zamieszkały w Jastrzębiu-Zdroju prawnik, historyk i publicysta, specjalizuje się w tematyce konfliktów zbrojnych. Jest redaktorem naczelnym magazynu popularnonaukowego poświęconego historii wojskowości „Wojna REVUE”, a także autorem licznych artykułów podejmujących tematykę polsko-czeskiego sporu o Śląsk Cieszyński w pierwszej połowie XX wieku. Publikowane były m.in. na łamach czasopism: Wadoviana, Kalendarz Cieszyński, Těšínsko, Pamiętnik Cieszyński, Slezský sborník, Polityka, Le Monde diplomatique, Tramwaj Cieszyński. Szczególnie polecamy jego tekst naukowy zamieszczony na łamach wydawanego przez PTH O. Cieszyn „Pamiętnika  Cieszyńskiego”, poświęcony najbardziej krwawemu starciu pierwszych dni wojny czechosłowacko-polskiej (Walki o Stonawę 26 stycznia 1919 roku, „Pamiętnik  Cieszyński” 2020, s. 29–56), a także recenzję jego pióra, poświęconą popularnej książce Michała Przeperskiego o stosunkach polsko-czeskich (rec.: Michał Przeperski, Nieznośny ciężar braterstwa. Konflikty polsko-czeskie w XX wieku, „Pamiętnik  Cieszyński” 2019, s. 229–234). Daniel Korbel przygotowuje dwie publikacje książkowe poświęcone wojnie roku 1919. 

Wojciech Grajewski – zamieszkały w Brennej, historyk-regionalista, popularyzator historii, lokalny działacz społeczny zaangażowany w kilku organizacjach w tym m.in. w PTH O. w Cieszynie (jako prezes). Zawodowo związany m.in. z  Muzeum Śląska Cieszyńskiego (2010-2016) i Książnicą Cieszyńską (2011-2017), Miejskim Centrum Kultury „Integrator” (2018-2020) i II LO w Cieszynie im. M. Kopernika.  Autor licznych publikacji popularnonaukowych i naukowych, które ukazywały się na łamach „Pamiętnika  Cieszyńskiego”, „Zwrotu”, „Wieściach znad Brennicy” itd. Jest m.in. autorem zbioru materiałów źródłowych, zawierających relacje świadków dokumentujących dramat polskich mieszkańców Śląska Cieszyńskiego w czasie najazdu wojsk czechosłowackich, które ukazały się on-line w formie roboczego skryptu, pt. „Białej księgi zbrodni popełnionych w dn. 23-29.01.1919 r. na Śląsku Cieszyńskim” (współautorzy: T. Głasek, S. Król, K. Neścior, Cieszyn 2013). Jako popularyzator promuje dokonania wybitnych Cieszyniaków, m.in.: w ramach autorskiej serii gier miejskich „Śladem Bohaterów” (pięć edycji: Cieszyn #1939-1945, #1863, #1914, #1918, Skoczów#1919), a także wykładów plenerowych (tematyczne spacery historyczne) oraz warsztatów „żywej lekcji historii regionalnej” w formie dramy itd. Jako historyk współtworzył obchody 100-lecia odzyskania niepodległości przez Polskę (za zaangażowanie otrzymał Srebrną odznakę Macierzy Ziemi Cieszyńskiej) oraz obchody 100-lecia bitwy pod Skoczowem, koordynując, m.in. przebieg konferencji naukowej oraz spotkanie delegacji polskich i czeskich nad mogiłami żołnierzy obu krajów poległych w wojnie. 


 







Rajd odbywa się w ramach projektu Generacja pamięci. Cieszyńskie drogi do Niepodległej, realizowanego przez Fundację Volens oraz cieszyński oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego, dzięki dofinansowaniu ze środków Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017-2022 w ramach Programu Dotacyjnego „Niepodległa”. 

Ponownie serdecznie dziękujemy instytucjom partnerskim oraz patronom medialnym za wsparcie organizacji projektu. Jak dotychczas wsparli nas: 
  • II Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Cieszynie,
  • Cieszyński Ośrodek Kultury „Dom Narodowy”.
  • Gmina Skoczów
  • Książnica Cieszyńska,
  • Macierz Ziemi Cieszyńskiej,
  • Miejskie Centrum Kultury „Integrator”
  • Muzeum 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie,
  • Starostwo Powiatowe w Cieszynie,
  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. Gustawa Morcinka w Skoczowie,
  • Urząd Miasta Cieszyna,
  • Zamek Cieszyn,
  • Zarząd Główny Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Republice Czeskiej,  


a także redakcje:

  • „Głos”,
  • „Głos Ziemi Cieszyńskiej”,
  • OX.pl - Portal Śląska Cieszyńskiego,
  • Radio Bielsko,
  • ViFI.pl,
  • „Zwrot”.


Brak komentarzy:

Publikowanie komentarza